İNTERNETTE ALIŞVERİŞ

INTERNET’TE ALIŞVERİŞ

Sık sık e-ticaret lafını duymaya alıştık artık oysa bundan 6-7 sene önce böyle bir sözcüğü dünyadaki hiçbir sözlükte bulamazdık! Başındaki e’yi elektronik kelimesinin kısaltması olarak alan e-ticaret, günümüzde küreselleşen dünya ekonomisi ile beraber gelişen bir kavramdır. Biz de elektronik ticareti (e-ticaret / e-commerce ) artık günlük hayatımızın bir parçası olarak yaşamaya başladık. Yavaş yavaş bankaların internet şubelerini kullanıyor, kitaplarımızı Internet’ten seçip siparişimizi veriyoruz, sevgilimize çiçek göndermek için dahi Internet’i kullanır olduk! Açıkçası eskiden mahallemizin pazarına giderdik şimdi Internet’teki pazar yerlerini dolaşıyoruz1 Bu nedenle bu ayki köşemizi Internet’te online alışveriş yapabileceğimiz siteler üzerine yapmaya karar verdik. Nedirler? Ne değildirler ? Güvenlik, ödeme şekilleri, teslim şekilleri, hukuksal boyutları, tüketici hakları ve daha pek çok alt başlıkların arasında fazla kaybolmadan işinize en çok yarayacaklardan bir bilgi sepeti oluşturmak istedik J İyi okumalar…

ONLINE ALIŞVERİŞTE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR

İnternetten alışveriş yapmak gerçekten bu kadar kolay mı? Cevap basit aslında kolay ama her şeyde olduğu gibi burada da dikkat edilmesi gereken hususlar var. Şimdi bu konulara değinelim.

ONLİNE ALIŞVERİŞTE ÖDEME VE TESLİM ŞEKİLLERİ

Internet’te alışveriş yapılmak istendiğinde sıklıkla Kredi Kartı, Sanal Kart / E-Card, Banka Hesabına Havale, Başka Banka Hesabına EFT ya da Teslimde Ödeme yöntemleri kullanılmaktadır. Bunların haricinde yeni bir sistem olan 3.bir hesaptan aktarım modeli ( PayPal ) geliştirilmektedir. Bu ödeme şekillerini tek tek incelemeye çalışalım.

KREDİ KARTI:

Son 5-6 yıldır bireysel bankacılık alanında atılım gerçekleştiren bankalar herkesi kredi kartı sahibi yapma yolunda büyük bir yarışa girdiler. Bu sayede pek çoğumuzun bir yada birçok bankadan kredi kartı oldu. Ama normal alışverişlerde kullansak dahi Internet’te kullanmaktan çekinir olduk, eh haksız da değiliz. Kredi kartı numaraları konusunda çıkan o kadar çok yolsuzluk haberi var ki! Peki nasıl kullanmalıyız? Bankalar Internet’ten yapılan alışverişlerde kendi kullandıkları güvenlik protokolleri (SSL – SET ) haricinde, kredi kartı numarası (genelde 16 haneli olan en uzun numara) gerektiren işlemlerde ek güvenlik bilgileri istemektedirler. Bu sayede sadece herhangi bir kredi kartı numarasını öğrenen kişilerin kötü niyetleri engellenmektedir. Genelde kredi kartı numarası haricinde bankaların istedikleri bu ek bilgiler kartın geçerlilik tarihi ve kartın CVV numarasıdır. Kredi kartının geçerlilik tarihi, kart numarasının alt tarafında ay ve yıl hanelerini gösteren numaralardır. CVV numarası ise kredi kartının arka yüzünde yer alan üç haneli bir numaradır. Genelde siyah bantın altında en sondadır. Kredi kartındaki en büyük risklerden biri de malın teslimi ile ilgili sorundur.

Siz önden ödemeyi yapıyorsunuz sonra da istediğiniz özellikteki malı ya da hizmeti onlardan bekliyorsunuz! Ancak hiçbir mal ya da hizmet teslimi olmadan ödeme yapmış durumda olacağınız için ilgili siteye gerçekten güveniyor olmalısınız.

SANAL KART/ E-CARD:

İsimleri farklı olsa da aynı mantıkla hareket eden kredisiz kredi kartlarıdır! Bu kartlar şu şekilde çalışır, banka size sadece bir kredi kartı numarası verir ve limiti 0 (sıfır ) liradır. Yani normalde herhangi bir işlem yapmaya müsait değildir. Dolayısıyla bu kart numarası tüm kötü niyetli insanların elinde de olsa hiçbir işlerine yaramaz! Ancak biz Internet’ten alışveriş yapmak istediğimizde bu kartın bakiyesini alışveriş yapmayı düşündüğümüz tutar kadar artırıyoruz ve peşinden vakit kaybetmeden Internet’ten kartımıza tanıdığımız bakiye kadarlık alışveriş yapıyoruz. Biz alışverişimizi yapınca bakiyesi azalıyor ve kalanı istersek sıfırlıyoruz ya da tekrar limitini / kredisini artırıp bir daha alışveriş yapıyoruz. Bu sayede biz istediğimiz zaman kartımız çalışıyor (belirttiğimiz limit / verdiğimiz kredi tutarı kadar) biz istemezsek çalışmıyor. Bu sayede bence Internet’teki en güvenli ödeme araçlarından biri halini alıyor. Kredi kartındaki teslim sorunu burada da geçerlidir. Hiçbir mal ya da hizmet size verilmeden ödeme yapmayı seçmek suretiyle ilgili sitenin dürüstlüğüne inanıyor olmalısınız.

BANKA HESABINA HAVALE / EFT :

Alışveriş yapmak istediğiniz Internet sitesi ile aynı bankada hesabınız varsa, kendi hesabınızdan karşı tarafın hesabına ödeme tutarını havale edebilirsiniz. Eğer sizin bankanız, Internet sitesinin önerdiği bankadan farklı ise, o takdirde yapmak istediğiniz para gönderim işleminin adı havale değil EFT ( Elektronik Fon Transferi ) adını alır. Her iki durumda da siz parayı önceden yatırıp daha sonra onların malı ya da hizmeti göndermelerini bekleyeceğiniz için risk taşır.

Not: Bu arada banka ile konuşup kredi kartınızı tüm Internet vb işlemlere kapattırma imkanını hemen hemen tüm bankalar size tanıyor. İlgili bankanızla görüşmekten çekinmeyin. Bazı bankalar ise Internet üzerinden yapılan tüm işlemlerinizi sigorta kapsamına aldığını açıklamışlardır (Citibank, vb.).

TESLİMDE ÖDEME :

Biz alıcılar açısından en güvenli alışveriş biçimidir. İlgili alışveriş sitesinde biz istediklerimizi seçer, adresimize gönderilmesini isteriz. Sonra da teslim sırasında ister nakit, ister kredi kartı ile ödemeyi yaparız. Örneğin pek çok büyük market bu sistemle çalışmaktadır. Burada tek husus adrese teslimlerden oluşacak ek maliyet müşteriye yansıtılmaktadır. Zaten bu tutar önceden ayrıca belirtilmektedir.

3.TARAF ARACILIĞIYLA ÖDEME:

Daha sonraki yazılarımızda detaylı olarak yer vermeyi düşündüğümüz yeni bir ödeme şekli daha bulunmaktadır. PayPal . Bu sistemde, farklı bir kurumda kendinize ait bir hesabınız bulunmakta ve bu kurum aracılığıyla istediğiniz 2. şahıslara ödeme yapılmaktadır. Siz kendi hesabınızdan ilgili tutarın kime ödeneceğini belirtmektesiniz ve sizin kendi özel bilgileriniz bu 3. kurum tarafından (sizin adınıza hesabınızdan ödemeyi yapan) saklı tutulacağı garanti edilmektedir. Gizliliğe çok daha önem veren bu yeni sistemle ilgili ayrıntılı bilgilere önümüzdeki yazılarımızda ulaşabileceksiniz.

INTERNET'TE GÜVENLİK:

Güvenlik konusu çok geniş çaplı ele alınması gereken ve bu yazının içeriğini aşan bir konudur. Ancak yine de “Internet'te ne güvenliği olabilir ki? Neye ya da kime karşı güvenlik? Internet'te kimseye güvenemeyecek miyiz? Tarzındaki soru sahibi Internet kullanıcılarının meraklarını gidereceğine eminiz.

Normal şartlar altında biz Internet'e girip web sayfalarını ziyaret ettiğimizde çok fazla bir güvenlik sıkıntımız olduğu söylenemez. Sayfalara bakar ve çıkarız.(O zaman dahi ziyaret ettiğimiz web sayfalarının arka tarafında, cookie (çerez) adı verilen küçücük kayıt edici bir mekanizma çalışır ki genelde zararsızdırlar ve ilgili web sayfalarına bir daha girişimizde bizi tanımalarına yarar. Ama dediğim gibi bunda çok fazla endişe edici bir durum yoktur!) Bir de bizden bir takım bilgi isteyen formların bulunduğu sayfaları ziyaret ederiz. Bu formdaki bilgiler eğer bizim aleyhimizde kullanılmaya müsait ise işte bu durumda bir bilgi güvenliğinden söz edebiliriz! Yani bu bilgiler eğer kötü niyetli kişilerin eline geçerse zarar görebileceğimizi düşünüyorsak iki kere düşünüp ondan sonra formu doldurmamız gerekir!

Mesela bu formda kredi kartı numaramız, banka hesap numaralarımız, kişisel telefonlarımız, rahatsız edilmek istenmediğimiz özel e-mailimiz vs, varsa durup bir daha düşünmeliyiz. Bu tip bilgileri mümkünse kimseye vermezsek güvenlik diye bir endişemiz de olmaz J

Ancak Internet'ten alışveriş yapmak istediğimizde çoğunlukla bu tip bilgiler bizden sorulmaktadır. Bu takdirde nereye güveneceğiniz önemlidir. Alışveriş siteleri çoğunlukla hem bir banka ile ve üçüncü bir taraf olan banka ile anlaşmalı güvenlik şirketi ile beraber çalışmaktadırlar. Yani taraflardan birincisi biziz, ikincisi web sitesi, üçüncüsü bir banka (eğer varsa) ve tüm bunların üzerinde müşteri bilgilerinin güvenliliğini sağlamaktan sorumlu güvenlik şirketi (VeriSign, GlobalSign vb.). Bu taraflardan herhangi birine güvensizlik duyuyorsak yine ilgili sitede işlem yapmamalıyız. Genelde ülkemizdeki bankalar ve çalıştıkları güvenlik şirketleri (VeriSign vb.) online alışveriş konusunda oldukça deneyim kazanmış firmalar olduklarını belirtmekte ve kullandıkları güvenlik protokollerinin (SET, SSL) dünya standartlarında olduğunu, müşterilerin güven içerisinde hareket edebileceklerini belirtmektedirler. Özellikle bankaların ilgili sitelerinde online alışveriş ve güvenlik konusunda çok detaylı bilgiler bulunabilir.

E-TİCARETTEN KAÇIŞ YOK

E-ticaret tüm dünyada çok büyük bir hızla gelişiyor. 1998 yılında Avrupa Birliği’nde 165 milyon EURO’luk online alışveriş yapılmışken 2002 yılında bu tutarın 3 milyar EURO’yu aşması beklenmektedir. ABD ve Kanada’nın dünyadaki e-ticaretinin 3’te 2’sine sahip olduğu düşünülürse dünyadaki 2002 yılı e-ticaret hacminin yaklaşık olarak 10 milyar dolar olduğu ifade edilmektedir. Bu ticaret hacmi içerisinde bireysel müşterilerin yapmış oldukları alışverişlerin oranı yüzde yirmi kadardır. Kalan yüzde sekseni şirketler arası yapılan alışverişler oluşturmaktadır. Teknoloji alanındaki gelişmeler ve küreselleşme ile birlikte hız kazanan e-ticaretin sosyal açıdan alışkanlıklarımızı, yaşam şeklimizi değiştireceği de görülmesi çok rahat olan bir gerçekliktir. Kaçımız iş yerinde sabahları göz ucuyla da olsa Internet’ten gazeteleri okumuyor? Kimler Internet’ten cep telefonuna hiç melodi yüklemedi? Hangimiz zincir gibi gönderilen e-maillerin bir halkasına katılmadı? Bizler değil mi babalarımızın çıkmadığı kahvehanelerini bırakıp, Internet cafeleri mekan tutan? Peki Internet’ten hiç tavla oynamadım diyen elini kaldırsın! Bunlar gibi daha pek çok şeyi, şimdiye kadar hiç yapmadıysak bile, çok kısa bir zaman sonra vazgeçilmezlerimiz arasında saymaya hazırlıklı olmamız lazım J

Meraklısına Not: ELEKTRONİK TİCARET NEDİR?

Elektronik ticaretin (e-ticaret), elektronik kısmı belli, Internet, telefon vb, çeşitli iletişim kanallarının kullanılması demek. Ama işin ticaret kısmına gelince tanımlamada biraz sıkıntı yaşandığı söylenebilir. Örnek olarak WTO (Dünya Ticaret Örgütü): “Mal ve hizmetlerin üretim, reklam, satış ve dağıtımlarının telekomünikasyon ağları üzerinden yapılmasıdır.” Demiştir. OECD (İktisadi İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı) ise “Sayısallaştırılmış yazılı metin, ses ve görüntünün işlenmesi ve iletilmesine dayanan kişileri ve kurumları ilgilendiren tüm ticari işlemler” olarak belirlemiştir. Ülkemizde de 1997 yılından beri faaliyet gösteren Elektronik Ticaret Koordinasyon Kurulu (ETKK) “Elektronik ticaret; bireyler ve kurumların açık ağ ortamında (Internet) ya da sınırlı sayıda kullanıcı tarafından ulaşılabilen kapalı ağ ortamlarında (Intranet) yazı, ses ve görüntü şeklindeki sayısal bilgilerin işlenmesi, iletilmesi ve saklanması temeline dayanan ve bir değer oluşturmayı amaçlayan ticari işlemlerin tümü” olarak tanımlamıştır. Sonuçta bu tanımların hepsi de aynı amaca yönelik açıklamalardır ve şu gerçeği yansıtmaktadır: İnsanlar artık Internet gibi elektronik ortamlar üzerinden alışveriş yapmaktadırlar ve bu konu en kısa zamanda düzenlenmelidir!